Van Genootschapsbibliotheek naar Brabant-Collectie: tot slot

Zoals inmiddels bekend bestond het Noord-Brabants Genootschap - voorloper van de Brabant-Collectie - in maart 2012 175 jaar. In dit laatste jubileumblog-bericht een korte terugblik op het jubileumjaar, dat van start ging met de tentoonstelling "Kaarten van de Visscher-familie" van 8 maart tot en met 13 april 2012.

Uiteraard werd in dit jubileumblog stilgestaan bij de restauratie van de Roman-Visscher-kaart, hét pronkstuk van de Brabant-Collectie. Zo werd de herkomst en aankoop van de kaart toegelicht; uitleg over de waterschade en nader onderzoek naar de linnen drager en gebruikte pigmenten volgden. Het transport van de kaart van Tilburg naar het Zeeuwse restauratie-atelier van Marijn de Valk was spannend. Beelden van de restauratie en digitalisering van de kaart kunt u bekijken op Flickr. Momenteel wordt de Roman-Visscher-kaart ingelijst. Uiteraard houden wij u via de nieuwsbrief en het blog op de hoogte over het verdere verloop van het project van onze Brabantse wandkaart.

Twaalf bibliothecarissen hebben in de afgelopen 175 jaar leiding gegeven aan onze collectie.  C.R. Hermans was in 1837 oprichter en eerste bibliothecaris. De enige vrouw in de rij, mej. C.M.E. Ingen-Housz (1925-1960), was de langst zittende. Jos Kuijlen, die in 2006 Jaap Maessen opvolgde, is de (voorlopig) laatste in rij. Van allen vindt u een korte beschrijving in dit blog. De geschiedenis van het Provinciaal Genootschap tot aan de Brabant-Collectie is belicht in acht blogberichten: van de oprichting, de voorzitter en zijn openingsrede tot aan de meer recente ontwikkelingen op het gebied van film en fotografie. De collectie heeft heel wat verhuizingen moeten doorstaan in de afgelopen 175 jaar: van de Latijnse school aan de Papenhulst in Den Bosch, via Korenbeurs, Boterhal, Bethaniëstraat, St. Josephstraat en  Nachtegaalslaantje, tot zelfs het vertrek uit Den Bosch in 1986. Sinds die tijd is de collectie gehuisvest in de bibliotheek van de Tilburgse universiteit.

Zoals gezegd is dit het laatste bericht op het jubileumblog. Niettemin hopen de medewerkers van de Brabant-Collectie nog lang dienstbaar te kunnen zijn aan allen die (citaat van baron Van den Bogaerde, de eerste voorzitter) " ... het voetspoor willen volgen van zoo vele verdienstelijke mannen, die, na het volbrengen van de verpligtingen aan hunnen stand verbonden, in de beoefening der letteren verademing zochten en vonden."

Drs. J.A.M. Kuijlen (2006 - 2014)

Nadat Jaap Maessen in december 2005 met vroegpensioen ging, werd Jos Kuijlen voor een jaar aangesteld als bibliothecaris ad interim. Op 1 december 2006 volgde de officiële benoeming tot bibliothecaris van de Brabant-Collectie.

Jos Kuijlen is na het behalen van zijn HBS-B diploma in 1968, biologie gaan studeren aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. In 1976 ontving hij hiervoor zijn doctoraaldiploma. In 1982 en 1986 rondde hij de A- en B-richting af van de postdoctorale opleiding tot wetenschappelijk bibliothecaris aan de UvA. Hij bekleedde diverse functies bij de Tilburgse Universiteitsbibliotheek: hoofd van het Bibliotheek Informatie Centrum (1989-1993), plaatsvervangend bibliothecaris (1992-1993), adjunct-bibliothecaris gebruikersondersteuning (1993-1990), senior beleidsmedewerker bibliotheekzaken (1999-2001). Hij trekt in deze jaren diverse  projecten (o.a. KUBweb, elektronische studiegids) en neemt deel aan vele - ook landelijke - overlegstructuren. In 2001 wordt hij waarnemend hoofd Publieke Diensten bij de Wageningse Universiteitsbibliotheek.

In 2001 is hij terug in het Tilburgse om het project Brabantse Drukken te leiden. Dit behelst de inventarisatie en wetenschappelijke beschrijving van de boeken die van 1484 tot en met 1800 in Brabant zijn gedrukt. Jos put daarbij uit Brabantse drukken van de Brabant-Collectie, aangevuld met die van de Collectie Theologie en die van een aantal archieven in Brabant. De deskundigheid van Jos ligt op het gebied van oude drukken, handschriften en prenten. In 2004-2005 draagt hij in zijn hoedanigheid van coördinator Oude en Bijzondere Collecties (0.4 fte) hiervoor de zorg. Vermeldenswaard is dat hij in 1999-2000 namens Tilburg leider van het Europese project Elise II (1996-1999) was. In datzelfde jaar rondde hij in opdracht van de Provincie Noord-Brabant het onderzoek "Naar een erfgoed website voor Noord-Brabant" af.   

In zijn functie is Jos verantwoordelijk voor het beleid en de aansturing van het medewerkersteam van de Brabant-Collectie. Jos en de Brabant-Collectie staan nu - net als  bij het Elise II project - met het samenwerkingsverband Brabant-Cloud, waarbij een nieuwe digitale infrastructuur van het Brabantse erfgoed wordt ontwikkeld, voor een nieuwe uitdaging op het gebied van toegankelijkheid van beeldmateriaal.

Herinrichting Universiteitsbibliotheek: 2009-2010

In mei 1992 werd de nieuwe bibliotheek van de toenmalige Katholieke Universiteit Brabant (nu: Tilburg University) geopend. De faculteitsbibliotheken en de centrale bibliotheek waren samengevoegd in één modern gebouw van drie verdiepingen. Ook de Brabant-Collectie, zoals de Genootschapsbibliotheek sinds begin 1987 was gaan heten, kreeg hier een nieuwe behuizing. Op niveau 1 stonden de boeken, heemkundetijdschriften en historische bladen. Eén verdieping lager bevonden zich de kluis, het prentenkabinet, de raadpleegruimte en de magazijnen.
In de periode 2009-2010 werd de bibliotheek onderworpen aan een grondige herinrichting. Op 15 juni 2009 begonnen de werkzaamheden aan de westkant van het gebouw, de zogenaamde 1e fase. December 2009 werd deze fase afgerond, waarna in de 2e fase de oostkant van het gebouw werd aangepakt. De inrichting werd compleet vernieuwd, met als resultaat een studie- en werkomgeving die beter aansloot bij de behoeften van de gebruikers.

Leeg geruimd niveau 1 bibliotheek

Natuurlijk had deze ingreep ook gevolgen voor de Brabant-Collectie en haar medewerkers. Zo vertrokken op 2 juli 2009 al een aantal medewerkers naar een externe locatie aan de Sportweg te Tilburg. De anderen volgden in oktober van dat jaar. Over de consequenties die dit alles had werd uitgebreid melding gemaakt in de nieuwsbrief van oktober 2009. Zo was een groot deel van de collectie gedurende een langere periode niet beschikbaar en dientengevolge was de dienstverlening beperkt.
In de nieuwsbrief van maart 2010 werd een tussenbalans opgemaakt, om vervolgens eind mei 2010 te kunnen berichten over de opening van de nieuwe bibliotheek. Journalist Toine van Berkel van het Brabants Dagblad wijdde een artikel aan de veilige terugkeer van 400 strekkende meter kostbaarheden van de Brabant-Collectie. Deze hadden namelijk tijdens de herinrichting een tijdelijk huisvesting gekregen  bij het Brabants Historisch Informatie Centrum en het Regionaal Archief Tilburg.

Informatiepunt Brabant-Collectie

Dankzij de herinrichting beschikt de Brabant-Collectie nu over een eigen balie voor het Informatiepunt en nieuwe werkruimtes voor haar medewerkers. Daarnaast zijn er inpandige vitrines gekomen en zijn de depotruimtes voor de Topografisch-Historische Atlas vernieuwd. De bezoekers kunnen gebruik maken van vier raadpleeg- annex viewingplekken met pc.

Meer foto's over de herinrichting en de nieuwe ruimtes van de Brabant-Collectie vindt u op onze Flickr-pagina.

Drs. J.A.J. Maessen (1992-2005)

Nadat afdelingshoofd Gerard Kroes in 1990 met vroegpensioen ging, nam de Letteren- en Filosofiebibliothecaris, Jan Schoolmeesters, voor een korte periode het stokje van hem over. 
In 1992 kwam er een nieuwe organisatiestructuur bij de Brabant-Collectie, zoals de Genootschapsbibliotheek sinds begin 1987 was gaan heten. Besloten werd een aparte bibliothecaris aan te wijzen; in mei 1992 werd Jaap Maessen daartoe benoemd.

Maessen is op 26 februari 1945 in Den Haag geboren en studeerde geschiedenis in Utrecht. In 1978 ging hij werken bij de Genootschapsbibliotheek. Als onderzoeker werkte hij aan de Collectie Sinninghe en werd een deskundige op het gebied van de Brabantse geschiedenis. Na de verhuizing naar Tilburg ontwikkelde hij zich als een kenner op het gebied van de automatisering. Hij stond aan de wieg van de Brabant Databank en speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Databank Topografisch-Historische Atlas (onderdeel van het door de EU gesubsidieerde ELISE-project). Hij wist twee spraakmakende en omvangrijke collecties voor de Brabant-Collectie te verwerven. In 1998 was dat de bruikleen van 1632 vintage prints van fotograaf Martien Coppens (de kerncollectie Martien Coppens genaamd) met daarbij meer dan 50 meter privé-archief. In het voorjaar van 2005 volgde de collectie Henk van der Heijden bestaande uit 200 kaarten en circa 40 atlassen van de Zeventien Provinciën. Verder zorgde Maessen ervoor dat Jeroen van de Ven een handschriftencatalogus van het bezit van de Brabant-Collectie kon samenstellen. Zelf ontfermde hij zich over het beschrijven van de collectie brieven.

Maessen was secretaris van de Bibliotheek Advies Commissie van de Brabant-Collectie; een commissie bestaande uit een aantal belangrijke adviseurs uit het Brabantse erfgoedveld. Hij schreef vier beleids-  en twee communicatieplannen. Hij was actief op het gebied van promotie en werkte samen met Ben Smit, Ineke Kuyer en Gerard Kroes aan de film "Om zoveel mogelijk de waanwijsheid te verdrijven: een programma over de Brabantica-collectie in Tilburg" (vindplaats: BENG DVD OMZO 1987). In deze film worden aan de hand van zes praktijkvoorbeelden de breedheid aan onderwerpen en gebruiksmogelijkheden van de Brabant-Collectie getoond. Een ander hoogtepunt was de deelname van de Brabant-Collectie aan de Drie Historische Dagen in 's-Hertogenbosch (1996). Maessen was tevens degene die bij de Provincie de belangstelling voor historische Brabantse fotografie en film deed aanwakkeren. December 2005 ging Maessen met vroegpensioen en werd opgevolgd door Jos Kuijlen.
Klik hier voor een literatuurlijst met enkele  publicaties van Jaap Maessen.

1986: verhuizing naar Tilburg

In 1986 verhuisde de bibliotheek en het prentenkabinet van het Provinciaal Genootschap naar Tilburg en kreeg haar onderdak bij wat toen heette de Stichting Katholieke Hogeschool (later omgedoopt in Katholieke Universiteit Brabant, momenteel genaamd Tilburg University).
Vele honderden verhuisdozen kwamen er aan te pas om de collectie over te huizen. Duizenden boeken met leren banden en vele handschriften kwamen te voorschijn. De meest kostbare werken werden geplaatst in een kluis in het hoofdgebouw (het tegenwoordige gebouw C - Cobbenhagen Building). Voor de vele oude drukken werd in het magazijn een aparte ruimte gecreëerd, afgeschermd via een kooiconstructie van hout en gaas, voorzien van een toegangsdeur met hangslot. In de volksmond heette deze bewaarplaats 'het kippenhok'. De boeken en tijdschriften kwamen in de open opstelling terecht. Op 1 juli 1986 waren de bibliotheek en het prentenkabinet weer in bedrijf, mede dankzij het personeel dat eveneens vanuit 's-Hertogenbosch was overgekomen. Van hen zijn Ilse Mulder en Dorine van Elderen momenteel nog als informatiespecialist werkzaam. Op 6 februari 1987 werd de officiële overdrachtsverklaring getekend en kwam de naam Brabantica-Collectie in zwang.

Affiche uit 1986

Afdelingshoofd Gerard Kroes werd verantwoordelijk voor de collectie. Piet van Kempen, die zich onder meer bezig hield met het Bibliotheek Informatie Centrum, kreeg als conservator de zorg over de handschriften en oude drukken. Ineke Kuyer, mee overgekomen uit 's-Hertogenbosch, ontfermde zich over het in een aparte ruimte opgeslagen prentenkabinet. Jaap Maessen, eveneens meeverhuisd vanuit de oude locatie, hield zich bezig met de automatisering. Het trio Kuyer-Kroes-Maessen was de facto verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van wat langzamerhand de Brabant-Collectie ging heten.

De provincie had voor Tilburg gekozen vanwege de bibliotheekautomatisering. De catalogi bestonden nog uit Leidse boekjes en ouderwetse fiches in ladenbakken; deze moesten op termijn vervangen worden. Afgesproken werd dat alle boektitels in een geautomatiseerd systeem zouden worden opgenomen en dat er een gemeenschappelijke 'Brabantica-catalogus' zou komen: de huidige Brabant Databank. Deze databank bevat nu bijna 100.000 beschrijvingen van boeken, tijdschriftartikelen en hoofdstukken uit boeken over heden en verleden van de provincie Noord-Brabant en haar bewoners. Het werd de vervanger van de jaarlijks verschijnende, gedrukte Brabantse Bibliografie. Voor het prentenkabinet werd een aparte database opgesteld: de Databank Topografisch-Historische Atlas. Drijvende kracht achter de automatisering was Peter Keijzers.

Van Tilburg naar Middelburg: transport van de Roman-Visscher-kaart

Op donderdag 16 augustus jl. werd de Roman-Visscher-kaart opgehaald door restaurator Marijn de Valk. Zij haalde de wandkaart uit de lijst en vervoerde deze op rol vanuit Tilburg naar haar atelier in Nieuw- en Sint Joosland, vlakbij Middelburg.

De Roman-Visscher-kaart hing tijdelijk in het Regionaal Archief Tilburg (RAT): de lijst werd van de muur gehaald en op de vloer gezet.



In de studiezaal van het Regionaal Archief Tilburg staan medewerkers RAT en conservator Emy Thorissen (Brabant-Collectie) bij de op de tafel gelegde wandkaart.

Restaurator Marijn de Valk opent de lijst.

De drie lagen in de lijst worden getoond: de achterwand, het karton als buffer en de linnen drager van de kaart.

Voorzichtig wordt de wandkaart door de restaurator op een stevige kartonnen koker gerold.





Vervolgens wordt de rol in zijn geheel met linnen omhuld.

  


Met linten wordt de rol bijeen gehouden.

 

Nu is de kaart klaar voor transport.

1975-1984: St. Josephstraat

Met name in de jaren '60 en '70 breidde het personeelsbestand van het Genootschap zich langzaam maar zeker uit. In 1975 is men genoodzaakt het oude pand aan de Bethaniëstraat te verlaten en elders onderdak te zoeken.
Door de gemeente 's-Hertogenbosch wordt de gerestaureerde linkervleugel in Huize Leonardus 'gratis' aan het Provinciaal Genootschap ter beschikking gesteld: men krijgt van de gemeente een subsidie die gelijk staat aan de huur van de vleugel. Als voorwaarde wordt gesteld dat het Genootschap niet zonder schriftelijke toestemming van B&W de bibliotheek buiten 's-Hertogenbosch zal onderbrengen.



Hoofdingang van Bibliotheek en Prentenkabinet van Provinciaal Genootschap
St. Josephstraat 1, 's-Hertogenbosch
(Fotograaf: H. Eickholt)
H 55 / 531.11 Anna (1)

Het pand aan de St. Josephstraat 1 ligt op de hoek met de Hinthamerstraat waar de Openbare Bibliotheek gevestigd is. De oorsprong van dit kolossale gebouw ligt in de dertiende eeuw. Tussen 1274 en 1281 werd hier het Heilige Geesthuis, ofwel de Tafel van de Heilige Geest, opgericht. In de Bossche volksmond stond het bekend als het 'Geefhuis'. De latere naamgeving was het Oude Mannen- en Vrouwenhuis, ofwel Huize Leonardus.
Middels deze nieuwe huisvesting wil de gemeente 's-Hertogenbosch een concentratie van beide bibliotheken (Openbare Bibliotheek en Genootschapsbibliotheek) in het 'Geefhuis'  bevorderen.

Verhuizer aan het werk in Bethaniëstraat
(Fotograaf: P.J. van der Heijden)
H 55 / 1975 (13)

Ilse Mulder (links) en Dorine van Elderen (rechts) in de werkruimte St. Josephstraat, 1983

(Fotograaf: J.C. Steenbekkers)

H 55 / 712.21 (44)

Op 20 december 1975 wordt tussen de besturen van Stichting Openbare Bibliotheek 's-Hertogenbosch en het Genootschap een 'Overeenkomst van voorlopige samenwerking' ondertekend. De intentie was na te gaan of samenwerking tussen beide partijen mogelijk was. Een formele samenwerkingsovereenkomst kon uiteindelijk niet gerealiseerd worden, aangezien de opzet van beide partijen te zeer uiteen lag. Bovendien stond het Provinciaal Genootschap duidelijk het behoud van de eigen identiteit van de Genootschapsbibliotheek voor ogen.

Voor meer foto's van de St. Josephstraat zie onze Flickr-pagina.

Gebruikte bronnen: Brabants Dagblad, 24 februari 1975 en 9 januari 1976

Roman-Visscher-kaart nader onderzocht

Wanneer de waterschade aan de wandkaart is ontstaan, zal waarschijnlijk een mysterie blijven. Maar nu, aan de vooravond van de restauratie, moeten we eerst nog andere vragen oplossen. We gaan onderzoek doen naar de authenticiteit van deze kaart.
De bijzondere assemblage maakt de Roman-Visscher-kaart tot een museaal topstuk. Dit kunt u nog eens nalezen in een eerder blogbericht van ons. De linnen drager is een intrinsiek onderdeel van dit object. Met zekerheid is te stellen dat de inkleuring van de gehele kaart is gebeurd na de plaatsing op het linnen.

Achterzijde Roman-Visscherkaart: linnen drager

We zijn voornemens twee onderzoeken te laten verrichten door externe organisaties. Voordat de wandkaart gerestaureerd wordt, is het namelijk wenselijk de ouderdom van de linnen drager te achterhalen. Dit kan met behulp van de zogenaamde C14-datering. Op dit moment gaat de Brabant-Collectie na bij wie we dit kunnen laten uitvoeren. Tevens zal pigmentanalyse plaats vinden om te weten of de kaart werkelijk in de Gouden Eeuw met de hand is ingekleurd.

Verdwenen en uitgelopen pigmenten (rood) bij stadsprofielen

Begin mei kreeg de Brabant-Collectie groen licht voor het restauratieproject: de subsidieaanvraag werd gehonoreerd door de Provincie Noord-Brabant. Medio augustus zal de Roman-Visscher-kaart voor restauratie afreizen naar de stad waar Zacharias Roman actief was als boekverkoper en uitgever. Ook van onze wandkaart was hij de uitgever.

Waterschade aan de Roman-Visscher-kaart

Over de wijze van opslag van de Roman-Visscher-kaart na de aankoop door het Provinciaal Genootschap is weinig documentatie. We weten dat de kaart in het verleden zowel opgerold als gevouwen bewaard is geweest.
Op het moment dat de kaart in bezit kwam van het Genootschap werd al marginale waterschade geconstateerd. Echter, de ernst van de schade is nooit gedocumenteerd.


Detail van de waterschade bij stadsgezicht 's-Hertogenbosch
Roman-Visscher-kaart

De waterschade laat zich als volgt omschrijven. Aan de onderrand van de kaart zijn kringen te zien. Dit tekstgedeelte bevat een historische beschrijving van het hertogdom Brabant, zowel in het Nederlands als in het Frans. Het patroon herhaalt zich een aantal maal, hetgeen erop wijst dat de schade is ontstaan toen de kaart (van links naar rechts) opgerold was. Langs de rechterkant is waterschade in het merendeel van de ingekleurde stadsgezichten zichtbaar. De rode pigmenten zijn hier soms verdwenen of uitgesmeerd over de luchtpartijen. Duidelijk is dat restauratie van deze waardevolle kaart hard nodig is.


Rechterkant met waterschade
Roman-Visscher-kaart


De kaart is op linnen gemonteerd. Tijdens de restauratie zullen de delen met waterschade van deze drager worden losgehaald. In het tekstgedeelte van de kaart is verbruining van het papier geconstateerd; dit moet worden verminderd. De uitgelopen rode pigmenten op de stadsgezichten moeten worden verwijderd en de ontbrekende pigmenten en verkleuringen moeten door retouche opnieuw worden aangebracht.
Momenteel wordt de keuze voor een restaurator gemaakt.

Impressie tentoonstelling 'Kaarten van de Visscher-familie'

Op niveua 0 en 1 in de Library van Tilburg University is tot en met 13 april a.s., tijdens de openingsuren, nog te zien de tentoonstelling 'Kaarten van de Visscher-familie'.
Hierbij een impressie van deze tentoonstelling.

Niveua 1 Library Building:

Niveau 0 Library Building:

Cornelis Rudolphus Hermans (1805-1869)

De eerste bibliothecaris van de Genootschapsbibliotheek



C.R. Hermans
Photographie van L. Stollenwerk
P / H 54 (3)

Op 22 februari 1805 werd Cornelis Rudolphus Hermans geboren te Oss als oudste zoon van Herman Gijsbert Hermans en Isabella van de Goor. Naast het beroep van goud- en zilversmid bekleedde zijn vader nog enkele openbare functies in Oss.

C.R. Hermans bezocht achtereenvolgens het klein- en groot-seminarie te Sint-Michielsgestel en werd in 1830 conrector van de Latijnse school te Eindhoven. Aan de Universiteit van Leiden promoveerde hij in 1834 in de Letteren met zijn proefschrift over Brabantse schrijvers. Niet veel later werd hij benoemd tot rector aan de Latijnse school te 's-Hertogenbosch. Hier bleef hij tot zijn dood in 1869 werkzaam.

Hermans was medeoprichter en eerste bibliothecaris van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant. De Genootschapsbibliotheek was gehuisvest op de eerste verdieping van de Latijnse school aan de Papenhulst, en grensde aan het woonhuis van de rector.

In de Handelingen van het Genootschap uit 1837 wordt in het hoofdstuk "Wetten van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Braband" in artikel 19 het volgende geschreven "Over den Bibliothecaris":
"De Bibliothecaris des Genootschaps, die te 's Hertogenbosch moet woonachtig zijn, en geene belooning geniet, heeft het opzigt over de boeken en andere voorwerpen van hetzelve, en is er verantwoordelijk voor. Hij zorgt, in overleg met het bestuur, op de minst kostbare wijze, voor hare doelmatige uitbreiding. Hij houdt aanteekening van alle voorwerpen, die, zoo door aankoop als door geschenken, de bibliotheek bezit en later verkrijgt. Hij geeft de boeken, die ter lezing gevraagd worden, tegen bewijs van ontvangst, uit en zorgt, dat hij, of iemand aan hem toe te voegen, in de leeskamer tegenwoordig zij, in de uren dat de bibliotheek voor het publiek open staat."

Krijbolder (1994) ziet Hermans als de pionier van de Noordbrabantse geschiedbeoefening die jaren lang met de nodige volharding zijn zelfopgelegde taak het verleden van Noord-Brabant te ontsluiten uitvoerde. Naast bovengenoemde functies was Hermans vanaf 1841 gemeentearchivaris van 's-Hertogenbosch (vanaf 1849 archivaris honoris causa).

Gedurende zijn loopbaan had Hermans veel contact met andere wetenschappers, vooral uit Nederland en België. In de loop der jaren heeft hij veel gepubliceerd. Krijbolder (1994) noemt hem een geschiedkundige autoriteit wiens raad in uiteenlopende kwesties werd gevraagd. Na zijn dood in 1869 werden al zijn boeken en handschriften vermaakt aan het Provinciaal Genootschap.

Voor literatuurverwijzingen over C.R. Hermans klikt u hier.

Herkomst en aankoop Roman-Visscher-kaart

Ducatus Brabantiae nova delineatio per Nicolaum I. Viβcherum Anno 1661.

Gedruckt t'Amsterdam Claes Ianβ.Viβcher. 1656.

(Ingekleurde kopergravure. Schaal: 6,8 cm. = 'Een Duytsche Myle van 15 in een Graed, inhoudende 2000 Rijnlandsche Roeden, Miliare Germanicum cuiusmodi 15 Gradum confuciunt une Lieue commune.' )  

De Roman-Visscher-kaart is hét pronkstuk van de Brabant-Collectie. Het verhaal achter de herkomst en aankoop van deze kaart voert ons terug naar 1983.

Op 10 juni van dat jaar kreeg de heer G. Keukens, toenmalig bibliothecaris van de Genootschapsbibliotheek, een tip over een bijzondere kaart van Brabant. Antiquariaat Nico Israel bood de zogenaamde Roman-Visscher-kaart aan op een verkooptentoonstelling in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. Keukens deed navraag naar deze kaart en verklaarde voor de Bibliotheekcommissie dat het hier inderdaad een in zijn vorm en soort unieke kaart betrof. De hoge aankoopprijs à fl. 40.000,- zorgde echter voor een tweedeling binnen de commissie. Het vinden van subsidiegevers was een vereiste. Om de subsidieverzoeken een stevige basis te geven vroeg Keukens aan de Utrechtse prof. dr. G. Schilder een schriftelijke verklaring op te stellen over de Roman-Visscher-kaart. Hierin zou gewezen moeten worden op het belang van de kaart als zodanig, maar ook op het belang van behoud van de kaart voor (Noord-)Brabant. Schilder gaf gehoor aan dit verzoek. In zijn betoog onderschreef hij het belang van deze 17e eeuwse wandkaart als cartografisch meesterstuk. Verder pleitte hij dat het merendeel van dergelijke kaarten tot buitenlandse collecties behoort en dat van de Roman-Visscher-kaart in Nederland geen enkel exemplaar bekend was. Schilder zag de Genootschapsbibliotheek als dé aangewezen plaats om dit cartografisch topstuk voor de provincie Noord-Brabant te bewaren.

Het Anjerfonds steunde aankoop van de kaart met een geldelijke bijdrage van fl. 30.000,-. Het resterende bedrag moest uit eigen middelen betaald worden.

Op de factuur van Antiquariaat Nico Israel (gedateerd 25 januari 1984) wordt de aankoop als volgt omschreven:
"BRABANT. Gegraveerde kaart in 12 bladen, metende 160 x 140 cm., tonende het Hertogdom Brabant. Met adres van Claes Iansz Visscher, en gedateerd te Amsterdam 1656/1661. De gehele kaart, in de tijd op linnen geplakt, meet 216 x 166 cm. De titel, kaart en de gezichten zeer fraai oudtijds gekleurd."
Hoogstwaarschijnlijk is de kaart omstreeks maart 1984 in 's-Hertogenbosch gearriveerd en opgenomen in de collectie.

Vindplaats: Generaliteitsland Brabant / 1661 (1)

Tentoonstelling 'Kaarten van de Visscher-familie'

Tentoonstelling met de kaarten en stadsprofielen van de Amsterdamse kaartenfirma Visscher - de maker van ons pronkstuk, de Roman-Visscher-kaart.

Datum/tijd: van donderdag 8 maart tot en met vrijdag 13 april 2012 tijdens openingstijden

Locatie: vitrine niveau 1 en vitrine niveau 0, Library, Tilburg University

 Lees meer over de tentoonstelling in het persbericht.